Bezpieczne maszyny

Bezpieczne maszyny to podstawa bezpieczeństwa prawnego dla producenta i użytkownika.

Wszystkie uchybienia, które popełnione zostały w procesie projektowania wpływają na warunki współdziałania człowiek-maszyna-środowisko. Podstawowym ogniwem tworzonego systemu jest układ „człowiek – maszyna”, w którym przebiegają procesy regulacyjne. Natomiast środowisko pracy jest elementem systemu, który może zostać zmodyfikowany (np. przez emisję substancji chemicznych, hałasu itp.) i wpływającym pozytywnie lub negatywnie na jego funkcjonowanie. Negatywne skutki oddziaływania to głównie wypadki i choroby zawodowe.

Definicja 1: maszyna

Definicja: maszyna

Zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy „maszyną” jest każda maszyna i inne urządzenie techniczne, narzędzie oraz instalacja użytkowana podczas pracy, a także sprzęt do tymczasowej pracy na wysokości, w szczególności drabina i rusztowanie.

Definicja 2: maszyna

Definicja: maszyna

Znacznie szerszą definicję maszyny zawiera rozporządzenie w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn, zgodnie z którą maszyna to:

  • zespół wyposażony, lub który można wyposażyć, w mechanizm napędowy inny niż bezpośrednio wykorzystujący siłę mięśni ludzkich lub zwierzęcych, składający się ze sprzężonych części lub elementów, z których przynajmniej jeden jest ruchomy, połączonych w całość mającą konkretne zastosowanie,
  • zespół, o którym mowa wyżej, bez elementów przeznaczonych do jego podłączenia w miejscu pracy lub do podłączenia do źródeł energii i napędu,
  • zespół, o którym mowa wyżej, gotowy do zainstalowania i zdolny do funkcjonowania jedynie po zamontowaniu na środkach transportu lub zainstalowaniu w budynku lub na konstrukcji,
  • zespoły maszyn, o których mowa wyżej lub maszyny nieukończone, które w celu osiągnięcia określonego efektu końcowego zostały zestawione i są sterowane w taki sposób, że działają jako zintegrowana całość,
  • zespół sprzężonych części lub elementów, z których przynajmniej jeden jest ruchomy, połączonych w całość, przeznaczony do podnoszenia ładunków, którego jedynym źródłem mocy jest bezpośrednie wykorzystanie siły mięśni ludzkich.

Aby poziom bezpieczeństwa na etapie projektowania realizowany był na najwyższym poziomie wdrożona została europejska koncepcja bezpieczeństwa maszyn, która zakłada że koszty ekonomiczne i społeczne wypadków oraz chorób spowodowanych przez maszyny można zmniejszyć przez ich właściwe projektowanie, wytwarzanie, instalowanie i użytkowanie. Wymaga to wzajemnej współpracy projektantów (konstruktorów) i producentów maszyn wraz z ich końcowymi użytkownikami. Koncepcja ta realizowana jest przepisami dyrektyw UE, które są obowiązujące do przestrzegania na wszystkich etapach procesu.

Zasadnicze wymagania wskazane w Dyrektywie maszynowej oznaczają zastosowanie obowiązkowych przepisów odnoszących się do projektu i wykonania produktów w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa osób m.in.:

  • przeprowadzenie oceny ryzyka;
  • instrukcja obsługi, uwzględniająca również nie tylko zamierzone zastosowanie, ale także możliwe do przewidzenia niewłaściwe użycie;
  • oznakowanie CE;
  • deklaracja zgodności WE;
  • dokumentacja techniczna.

Wymagania ogólne bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie konstrukcji i budowy maszyn i innych urządzeń technicznych określone są w kodeksie pracy i rozporządzeniu w sprawie ogólnych przepisów bhp. Wymagania te są rozwinięte w rozporządzeniach, dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w różnych gałęziach pracy, a także w odpowiednich Polskich Normach oraz w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy i w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn. W rozumieniu przepisów wyróżniamy maszyny nowe i stare.

Maszyny “Stare”

Maszyny “Stare”

Maszyny stare to maszyny zakupione i oddane do użytku jeszcze przed rokiem 2003. Maszyny użytkowane na terenie Polski przed 1 stycznia 2003 roku powinny spełniać wymagania określone w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy. Maszyny takie powinny zostać poddane kontroli, a wyniki tych kontroli należy przechowywać do dyspozycji zainteresowanych organów przez okres 5 lat od dnia zakończenia kontroli.

Termin dostosowania maszyn do wymagań minimalnych upłynął 1 stycznia 2006 roku. Może być tak, że bezpieczne użytkowanie maszyny starej jest uzależnione od warunków w jakich jest ona instalowana. W takim przypadku należy poddać ją wstępnej kontroli zaraz po jej zainstalowaniu, a przed przekazaniem do eksploatacji i przeprowadzać kontrole także po każdej zmianie usytuowania maszyny. Ocenę maszyn mogą przeprowadzać pracownicy lub inne osoby spoza zakładu, ważne są jednak kwalifikacje zawodowe osób przeprowadzających oceny, które gwarantować będą prawidłowość i rzetelność ocen. Należy podkreślić, że wymagania minimalne, jak sama nazwa wskazuje, są łagodniejsze niż wymagania zasadnicze, wynikające z norm zharmonizowanych. Przepisy nie określają, jakim dokumentem należy poświadczać dostosowanie użytkowanej maszyny do minimalnych wymagań bhp, pozostawiając to uznaniu pracodawcy. Można wykorzystać w tym celu dokumenty, powstające w procesie dostosowania (lista kontrolna i plan dostosowania z potwierdzeniem pomyślnej oceny wykonanych działań) lub ustanowić wewnętrzny dokument potwierdzający zgodność.

Maszyny “Nowe”

Maszyny “Nowe”

Każda nowa maszyna, w którą pracodawca wyposaża stanowisko pracy, powinna spełniać wymagania wynikające z systemu oceny zgodności, a mianowicie:

  • musi posiadać deklarację zgodności wystawioną przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela,
  • musi spełniać wymagania zasadnicze w zakresie konstrukcji oraz dokumentacji technicznej,
  • musi być oznaczona znakiem CE,
  • musi być wyposażona w instrukcję użytkowania w języku polskim.

Niedopuszczalne jest wyposażanie stanowisk pracy w maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności określonych w ustawie o systemie oceny zgodności.

Maszyna musi być zaprojektowana i wykonana w taki sposób, aby nadawała się do wykonywania swojej funkcji oraz mogła być obsługiwana, regulowana i konserwowana bez narażenia osób na ryzyko w trakcie wykonywania tych czynności w przewidzianych warunkach, ale także z uwzględnieniem możliwego do przewidzenia jej niewłaściwego użycia.

Czy wiesz, że?

Według danych Międzynarodowej Organizacji Pracy na świecie około 600 osób dziennie ulega wypadkom śmiertelnym, które są związane z obsługą maszyn i urządzeń – to  jakby codziennie rozbijał się jeden Boening 747 z kompletem pasażerów na pokładzie.